Ecologische kennis bij HOEK

Wim Grootendorst heeft meer dan dertig jaar ervaring als boswachter op zak als hij het tijd vindt voor een nieuwe uitdaging.

Wim ging op zoek naar een passende plek waar hij tijd buiten kan blijven doorbrengen, zijn creativiteit kan gebruiken en veel praktisch bezig is. Als ecoloog bij een ecologisch adviesbureau heeft Wim zijn plaats gevonden. Het contact met aannemers, onderzoek doen, en het uitvoerende werk is wat Wim waardeert aan dit werk.

Onderdeel daarvan is het twee dagen per week ondersteunen van HOEK, waarbij hij de ecologische functionaliteit van verschillende werkzaamheden waarborgt. Steeds vaker vragen opdrachtgevers bij aanbestedingen om een ecologische paragraaf. Wim maakt hierbij de vertaalslag tussen het gemaakte plan en de wijze van uitvoeren, met altijd in zijn achterhoofd de ecologische functionaliteit. De doelstelling van Wim: het best mogelijke resultaat behalen in overleg met de opdrachtgever en ecologen. Opdrachtgevers willen graag de balans terugbrengen in de natuur.

" In eerste instantie kan dit een minder strak beeld tonen…uiteindelijk is het juist veel rijker aan kleur en insecten. "

- Wim Grootendorst -

Voorbeelden van projecten zijn het plaatsen van vleermuiskasten in gemeente Teylingen en het herstellen van faunavoorzieningen in gemeente Den Haag. Het uitvoeren van deze werkzaamheden gebeurde in samenwerking met Ranox natuuraannemer (partner van HOEK) en Groenadvies Amsterdam.

Veilig oversteken in Den Haag

Van oorsprong is Den Haag een gemeente met slootjes, landerijen en hagen. Den Haag herken je nu als een stad met brede straten en veel steen. Door de veranderingen die de gemeente de afgelopen jaren heeft doorgemaakt, versnipperde de natuur. Het leefgebied van flora en fauna verkleinde waardoor plant- en diersoorten verdwenen. Omdat ook mensen zich prettig voelen in de natuur, besloot de gemeente de natuur een handje te helpen. Onderdeel was het aanleggen van meerdere faunavoorzieningen. Kikkers en padden verplaatsen zich via de faunatunnels veilig van het ene naar het andere gebied in Den Haag. Ook muizen, egels en bunzings zijn zo tijdens het oversteken veiliggesteld van dreigend gevaar van auto’s, fietsen en brommers.

Ranox kreeg opdracht van gemeente Den Haag om meer dan dertig van deze faunatunnels te herstellen. De specialistische kennis van Wim over zoogdieren en amfibieën kwam goed van pas bij het functioneel maken van de faunatunnels. Zo heeft Hoek loopplanken aangebracht, opstapjes gemaakt, verschillende onderdelen vervangen en faunatunnels leeggeschept.

Beschermde diersoort aan huis

Een aantal huizenblokken in gemeente Teylingen ondergaat binnenkort een renovatie. Om uit te sluiten dat beschermde plant- en diersoorten last hebben van de geplande renovatie heeft Groenadvies Amsterdam vooraf onderzoek uitgevoerd. Uit dit onderzoek bleek dat in de huizenblokken verblijfplaatsen van de beschermde dwergvleermuis aanwezig waren. Bij de dwergvleermuis is de regel: haal je een verblijfplaats van een dwergvleermuizenstel weg, dan plaats je daar meerdere verblijfplaatsen voor terug. Dit terugplaatsen gebeurt voordat je de huidige verblijfplaats verwijdert, anders komt het leefgebied van de vleermuizen in gevaar. Het is essentieel dat de vervangende verblijfplaats op de voor de dwergvleermuis meest ideale plek wordt geplaatst. Om de perfecte plek te vinden, is door Wim extra hulp van een vleermuizenspecialist ingeschakeld. Zoals op de foto’s te zien is, heeft Hoek meerdere tijdelijke verblijfplaatsen verzorgd voor de dwergvleermuis. Uiteindelijk zullen deze plaatsmaken voor definitieve woonruimten. Voor nu kunnen de renovatiewerkzaamheden starten en blijft de leefruimte van de dwergvleermuizen beschermd.

Ecologisch advies inwinnen?

Neem vrijblijvend contact op met Wim Grootendorst,

Ecologische begeleiding projecten

Aanpak Japanse duizendknoop

In gesprek met Julien Keijzer, specialist Japanse duizendknoop bij HOEK.

Hoe kwam jij in aanraking met de Japanse duizendknoop?

Vanuit HOEK werd mij gevraagd om een verdiepend onderzoek te doen naar de Japanse duizendknoop. Tot dat moment een voor mij redelijk onbekend soort. Vanuit Engeland was er wat wetenschappelijk onderzoek bekend en in Nederland kwam het soort steeds meer (negatief) in het nieuws.
Ik heb een breed onderzoek opgezet, vragen als: Wat speelt er? Waar speelt het? Wat zegt de literatuur, en veel Engelse artikelen gelezen. Centraal stond de vraag: hoe groot is het probleem van de Japanse duizendknoop in Nederland? En heb 25 gemeenten benaderd over wat hun advies is over het omgaan met de Japanse duizendknoop in een tuin van een inwoner. De reacties waren zeer divers, van het direct instellen van een protocol tot ‘gooi maar in de biobak’.

Exoot

Ter illustratie, de Japanse duizendknoop is een invasieve exoot, een soort die zich buiten het oorspronkelijke verspreidingsgebied (Japan) heeft gevestigd en een bedreiging vormt voor inheemse soorten. Het woekerende ondergrondse, soms meterslange, wortelstelsel bevat reservestoffen, waardoor de Japanse duizendknoop telkens opnieuw vanuit de wortelstokken uitgroeit. Een klein stukje wortel of stengel kan een volwaardige, metershoge plant worden. De plant brengt niet alleen schade toe aan ecologisch gebied. Afhankelijk van de locatie kan deze schade toebrengen aan kabels, leidingen, gebouwen, wegen en dijklichamen.
Uit testen is gebleken dat bij afdekken van de plant, zonder licht en lucht, de plant na zes jaar nog steeds weet te overleven. De groeikracht is enorm.
De Japanse duizendknoop vormt in heel Europa een probleem. Gek genoeg staat het soort niet op de lijst van verboden soorten. Gevolg is dat het probleem dusdanig groot is dat de kosten niet inzichtelijk te maken zijn. Een vereiste om op de lijst te komen. Er is (nog) geen regelgeving en de Japanse duizendknoop ziet men soms zelfs terug in tuincentra en in boeketten. De kennis verspreiden over de uitwerking van de Japanse duizendknoop is cruciaal.
Je ziet dat de herkenning van het soort steeds beter gaat. Afgelopen week is er een landelijk Kennis- en Praktijknetwerk Invasieve Exoten gelanceerd. Via dit netwerk kunnen terreinbeheerders alle beschikbare bestrijdings- en beheermethoden vinden. Ook heb ik meegewerkt aan het opstellen van het landelijk protocol: https://subsites.wur.nl/web/nl/invasieve-exoten.html

Wat is de beste aanpak?

Tijdens mijn onderzoek heb ik verschillende methoden onderzocht. Het bestrijden van de Japanse duizendknoop houdt vele beleidsmakers bezig en is een complex verhaal. Op basis van ervaringen, proeven, kennisdeling en expertise zoeken we naar de beste manier van bestrijden. Elke situatie heeft een verscheidenheid aan kenmerken, budget en vraagt om een locatie specifieke aanpak.

" Wij geloven niet in een aanpak die gedreven is vanuit een machine die je gekocht hebt. De specifieke situatie van de locatie bepaalt de methode, niet hetgeen wat in je schuur staat. "

- Julien Keijzer -

Je ziet overigens dat vooral combinaties van methoden op dit moment goed werken.

Voorbeeld:
Door met een wortelriek aan de slag te gaan, haal je ongeveer 90% van het wortelpakket van de Japanse duizendknoop weg. Dit is het gedeelte met de meeste groeikracht. Door de riek op een kraan te monteren, zeef je als het ware de wortels eruit en blijft de grond op dezelfde plek (zie onderstaande video). Zo voorkom je extra transportstromen door af- en aanvoer van grond. Tijdens dat proces halen we handmatig de overgebleven resten, die bijvoorbeeld tussen de riek door vallen, weg. Een week of drie na deze behandeling vindt er nulmeting plaats en monitoren we de plek. Ongeveer twee weken daarna, vindt er nogmaals een behandeling plaats door het handmatig uittrekken van de uitlopers die zijn opgekomen. Vaak werken we hierin samen met SW-bedrijven, een nuttige combinatie om ook aan onze SROI doelen invulling te geven.

 

Daarna zaaien we een inheems kruidenmengsel in. We gebruiken kruiden die snel ontkiemen. Door deze kruiden hebben de resten van de Japanse duizendknoop moeite om hierdoorheen te komen. Ze willen immers naar het licht groeien. Dit kost de overgebleven wortels van de Japanse duizendknoop veel meer energie om te groeien, op deze manier putten we de wortelresten uit, net zo lang tot er niets meer overblijft.
De problemen die de Japanse duizendknoop met zich meebrengt zijn niet van de een op andere dag opgelost. Deze exoot vraagt niet alleen aandacht tijdens de bestrijdingsmethode. Zo is ‘schoon werken’ essentieel, waardoor we voorkomen dat deze exoot zich door mens of machine verder verspreidt. Met name het monitoren en nabehandelen van de locatie zijn essentieel voor de slagingskansen. Op dit moment werken we op diverse plekken in Amsterdam, hier heb je te maken met veel randvoorwaarden als vergunningen, verkeersafzettingen, transportbewegingen en de dynamiek van een stedelijke omgeving. Ook deze randvoorwaarden zorgen voor een uitdagende locatiespecifieke aanpak.

Hoe vergaar je de specialistische kennis en blijf je up-to-date?

Ik werk samen met een netwerk van andere bedrijven zoals Ranox en ProBos. Met elkaar delen we kennis en bespreken we de methoden en monitoring. Ik bevind mij zo dicht bij de bron. Ook voor het landelijk protocol heb ik zitting genomen in het testpanel om mijn kennis te kunnen delen. Vooral de uitvoering van de plannen van aanpak in de praktijk leveren mij veel kennis en input op.

Ik vind het interessant om verder te specialiseren in dit ontwerp. Het is een groot probleem in de openbare ruimte, er zijn veel partijen en belangen en de durf om te pionieren past bij mij als persoon. Ik blijf monitoren, signaleren, en leren, om iedere keer weer de op dat moment beste aanpak aan mijn opdrachtgever te presenteren en uit te voeren. Samen optrekken is hierin essentieel.

Ook de Japanse duizendknoop in uw omgeving aanpakken?

Neem vrijblijvend contact op met Julien Keijzer,

Specialist Japanse duizendknoop